Bỏ tục đốt vàng mã có khả thi?

25/02/2018 11:07 Số lượt xem: 946

(Vanhien.vn) Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam vừa có văn bản về việc tăng cường nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc tại các cơ sở thờ tự Phật giáo, trong đó có đề cập tới việc khuyến cáo bỏ tục đốt vàng mã.

Ảnh minh hoạ. Nguồn: Internet

Lời đề nghị bỏ tục đốt vàng mã đang nhận được sự quan tâm lớn của dư luận cũng như cộng đồng mạng xã hội.

Đốt vàng mã  từ lâu đã trở thành một tập tục quen thuộc của người Việt. Với quan niệm "trần sao, âm vậy", nhiều người đã bỏ ra một khoản tiền không nhỏ để mua vàng mã dâng cúng rồi đốt tại các nơi thờ tự linh thiêng đã trở thành hủ tục, gây ô nhiễm môi trường, lãng phí tiền của và mất an toàn.

Năm nào cũng “rút kinh nghiệm” nhưng xem ra, mọi sự vẫn rất ít thay đổi, như đã ăn sâu trong tư duy và hành vi của những người đi lễ. Làm sao thay đổi được ý thức mà gốc rễ không phải là văn hóa truyền thống của người Việt? 

Công văn số 031/CV-HĐTS do Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu, Trụ trì chùa Quán Sứ, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng trị sự GHPGVN ký, gửi tới Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo các tỉnh, thành phố, gồm 3 điểm:

Thứ nhất, các Ban Trị sự hướng dẫn cho tăng ni, Phật tử tổ chức lễ hội văn minh, tiết kiệm, không phô trương hình thức, cần tuyên truyền, vận động trong việc phát huy truyền thống văn hóa dân tộc, văn hóa Phật giáo.

Thứ hai, đề nghị tăng ni hướng dẫn đồng bào Phật tử và bà con loại bỏ mê tín dị đoan, đốt vàng mã tại các cơ sở thờ tự Phật giáo và các hình thức khác trái với thuần phong mỹ tục, văn hóa dân tộc và văn hóa Phật giáo Việt Nam.

Thứ ba, chú trọng việc gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống, thuần phong mỹ tục trong các lễ hội; lan tỏa giá trị từ bi, lòng bao dung, tôn trọng sự khác biệt của các cộng đồng tín ngưỡng, tôn giáo bạn.

"Hiện, có bao nhiêu người nghèo đói, túng thiếu, cơm gạo không có để ăn. Trong khi đó, không ít người bỏ ra rất nhiều tiền để đốt vàng mã. Đây là điều bất hợp lý", Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu nhấn mạnh. Trụ trì chùa Quán Sứ khẳng định nhà chùa không thể ngăn được người dân mang vàng mã đến chùa cúng và đốt. Chính vì vậy, cơ quan quản lý nhà nước cụ thể là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các tỉnh, thành phải thực hiện công việc này. Các cơ quan chức năng phải ngăn từ việc sản xuất, buôn bán vàng mã và đây là cách làm từ gốc.

Thượng tọa Thích Nhật Từ, Phó Trưởng ban Phật giáo Quốc tế - Trung ương GHPGVN chỉ rõ: "Về bản chất, đạo Phật không khích lệ tập tục này. Việc ngừng các hoạt động mê tín dị đoan, trong đó có việc đốt vàng mã là điều cần thiết. Đã đến lúc không nên mặc nhiên để tập tục này tiếp tục diễn ra trong các cơ sở thờ tự. Các tăng ni cần nêu cao ý thức vì việc này trái với Phật pháp”

Trao đổi với báo chí về nguồn gốc của tục đốt vàng mã, TS. Nguyễn Ngọc Mai, Trưởng phòng nghiên cứu Tín ngưỡng và các tôn giáo truyền thống (Viện Nghiên cứu tôn giáo) nêu rõ: “Tục này bắt nguồn từ tục đốt vàng mã trong đám tang của người xưa và có nguồn gốc từ Trung Quốc. Vào thời nhà Tần (thế kỉ 2), nhiều quý tộc Trung Hoa có thói quen tùy táng theo người chết bằng bạch ngọc cùng nhiều đố vật quý giá khác.

Nhưng khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi hoàng đế, ông ta nhận thấy việc này quá lãng phí và ra sắc lệnh cấm tùy táng bằng hiện vật thật. Thay vào đó là nghi thức tượng trưng, tùy táng bằng tiền giả, vàng giả (làm bằng giấy). Tục này phát triển cực thịnh vào thời Đường (thế kỉ 7) và bắt đầu lưu truyền vào Việt Nam. Như vậy có thể thấy, ý nghĩa ban đầu của tục đốt vàng mã rất nhân văn, nhằm tránh sự lãng phí của cải”.

Cũng theo TS. Nguyễn Ngọc Mai, khi tục đốt vàng mã lưu truyền sang nước ta, người dân tiếp nhận và  đưa nó vào phong tục, tập quán của mình. Ý nghĩa ban đầu chỉ mang tính tượng trưng, tùy táng theo người chết mà thôi. Nhưng lâu dần việc này giống như một thói quen, người ta cứ sử dụng mà không hiểu ý nghĩa là gì.

Chính vì thế nó mới bị biến thái và lạm dụng như ngày nay, và cuối cùng hình thành tâm lý, người sống có cái gì thì người chết có cái đó. Đây là một hiện tượng xã hội xấu.

Trả lời câu hỏi liệu lời đề nghị bỏ tục đốt vàng mã của Giáo hội Phật giáo Việt Nam có phát huy hiệu quả, nhất là khi tục này đã ăn sâu vào ý thức của đông đảo quần chúng nhân dân, TS. Nguyễn Ngọc Mai tỏ ra tin tưởng và cho biết: “Tôi đặc biệt nhấn mạnh tới vai trò của những người làm công tác chăn dắt đời sống tâm linh như: nhà sư, thầy cúng, thầy mo… Sức ảnh hưởng của họ trong việc này rất lớn và có tiếng nói quyết định. Nếu họ kết hợp với hệ thống chính quyền (nhất là vai trò trưởng thôn) và hệ thống pháp luật, định hướng lại những nghi thức, tập tục, tôi tin rằng mọi chuyện sẽ được thay đổi theo chiều hướng tốt lên”.

Việc tạo nếp văn hóa văn minh, tôn nghiêm chốn thờ tự sẽ được phục hồi, thật sự là nơi để mọi người khi đến là lắng tâm, định thần, chiêm nghiệm những điều hay lẽ phải cuộc sống, để sống đẹp hơn, chứ không phải biến những nơi đó thành nơi mua thần bán thánh, hối lộ Tiên Phật cầu danh cầu lợi cho mình.

Sau khi có đề nghị bỏ đốt vàng mã, một số chùa lớn ở Hà Nội như chùa Quán Sứ, Trấn Quốc, Phủ Tây Hồ…tình trạng đốt vàng mã đã giảm hẳn, nơi đốt vàng mã gần như nguội lạnh.

Vũ Xuân Bân
Vanhien.vn