SỐT XUẤT HUYẾT – NGUYÊN NHÂN, CÁCH PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ AN TOÀN

31/07/2013 09:32 Số lượt xem: 48807

Năm nay là năm chu kỳ dịch (3 năm/lần) của sốt xuất huyết, dịch thường xảy ra vào đầu mùa mưa, cao điểm nhất là vào tháng 6 đến tháng 10. Sốt xuất huyết có thể bị biến chứng và nguy cơ dẫn đến tử vong cao nếu không được diều trị kịp thời và đúng cách. Theo báo cáo của cục Y tế dự phòng, sáu tháng đầu năm 2013, cả nước  có trên 23.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết, trong đó 22  ca tử vong. Mặc dù trên bình diện cả nước dịch sốt xuất huyết đã giảm 22% nhưng sốt xuất huyết vẵn đang tăng cao ở các tỉnh miền Trung và Tây nguyên. Xuất huyết nặng, sốc là nguyên nhân gây tử vong. Theo một số công trình nghiên cứu, biểu hiện xuất huyết chiếm 89%, 12% có diễn biến đe dọa sốc;  xuất huyết nặng chiếm 3,3%.

Hiểu được nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng và cách phòng ngừa sẽ giúp mỗi người tránh bị bệnh và giúp ngăn ngừa dịch bệnh tại cộng đồng. Xuất phát từ kinh nghiệm bản thân đã tham gia điều trị các đợt dịch sốt xuất huyết và cấp cứu nhiều trường hợp sốt xuất huyết nặng, có rối loạn đông máu, sốc thành công  TS. BS Trần Minh Vịnh muốn chia sẻ đôi điều về căn bệnh này :

Sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết là bệnh nhiễm trùng cấp do siêu vi Dengue, muỗi vằn là vật trung gian truyền bệnh, đây là loại muỗi sống ở những nơi bùn lầy nước đọng chung quanh nhà, hoặc các nơi ẩm thấp tối tăm trong nhà. Biểu hiện là xuất huyết da, niêm mạc và trụy tim mạch, dễ đưa đến tử vong nếu điều trị không kịp thời và không đúng mức.


Các mức độ của bệnh sốt huyết

Bệnh sốt xuất huyết chia làm 4 mức độ:
- Độ 1: Sốt cao, rất mệt , toát mồ hôi , nhức đầu ,chán ăn , buồn nôn
- Độ 2: Thêm biểu hiện xuất huyết : nốt, đám, mảng, chảy máu chân răng, mũi
- Độ 3: vật vã, li bì , xuất huyết nặng hơn : xuất huyết tiêu hóa , xuất huyết âm đạo bất thường, đe dọa sốc: suy tuần hoàn mạch nhanh, nhỏ, huyết áp kẹt (khoảng các giữa huyết áp tối đa và tối thiểu dưới hay bằng 20 mmHg), hoặc tụt huyết áp, da lạnh, ẩm;
- Độ 4: Suy đa tạng (tim, thận, gan…), xuất huyết nội tạng, sốc nặng, mạch huyết áp không đo được. 

Bệnh sốt xuất huyết nếu biết cách ngăn ngừa rối loạn đông máu sẽ không chuyển sang độ 3-4 và sẽ hồi phục, tránh được tình trạng nặng dẫn đến tử vong 
đáng tiếc. 

Rối loạn đông máu là gi và tại sao lại xảy ra hiện tượng này?

Rối là đông máu (thường gặp là Hội chứng đông máu rải rắc trong lòng mạch) là một hội chứng vừa làm xuất hiện trong lòng mạch những cục máu đông li ti, cực nhỏ làm tắc vi mạch gây  suy các phủ tạng , vừa làm giảm các yếu tố đông máu và tiểu cầu dẫn đến chảy máu không cầm được gây sốc nặng và tử vong.

Hiện tượng này xảy ra theo cơ chế sau:
  
Sốt cao (thường kéo dài 2-3 ngày)

Cơ thể bị mất nước, thoát huyết tương

Cô máu

Máu chảy chậm, nhất là ở vi mạch 

Tiểu cầu kết tụ  (theo phản xạ sinh lý )  

Vỡ  tiểu cầu  (còn  do tiểu cầu thực bào  siêu vi trùng )

Giải phóng yếu tố kích hoạt đông máu tiểu cầu  (yếu tố tiểu cầu 3) làm tăng đông máu

Tạo cục máu li ti trong lòng mạch (chỉ có hại) gây suy chức năng các phủ tạng (tim, gan, thận… )

Tiêu thụ các yếu tố đông máu

Mất dần yếu tố đông máu  làm giảm đông

Giảm tiểu cầu + giảm yếu tố đông máu

Đồng thời làm giảm serotonin (yếu tố làm bền thành mạch) nên thành  mạch yếu

Gây xuất huyết 
 chảy máu nặng  +  tắc vi mạch 


Sốc 

Tử vong

Căn cứ vào cơ chế trên nên phải theo dõi sát từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 để phát hiện diễn biến nặng. Các xét nghiệm khi có biểu hiện nốt  xuất huyết  bắt buộc:
- Công thức máu 
- Tiểu cầu Hematocrit
- Khi có đe dọa sốc: Làm đông máu toàn bộ

Cách điều trị

- Khi bị sốt xuyết huyết phải hạ sốt nhanh chóng bằng cách: chườm lạnh, quạt mát, sử dụng thuốc: Paracetamol theo liều (1 tuổi: 60mg; 1-3 tuổi: 60 -120mg/ liều; 3-6 tuổi : 120mg/liều. Chú ý không được dùng Aspirin, APC.

- Phải phòng mất nước và điện giải sớm: Uống dung dịch điện giải (pha theo hướng dẫn trên bao bì, không pha đặc), nước hoa quả  2-3 lít mỗi ngày ( pha theo hướng dẫn trên bao bì, không pha đặc)

- Khi mạch nhanh 100lần/phút, huyết áp kẹt < 20, hoặc hạ phải truyền Ringer lactate hoặc dung dịch NaCL 0,9% tốc độ 20ml/kg/giờ cho đến khi mạch rõ, huyết áp > 100/60 thì giảm dần tốc độ 10ml/kg/giờ. Có thể dù dung dịch mặn ngọt đẳng trương.

- Nếu trong trường hợp không đỡ, sốc sâu hơn phải truyền Plasma, Dextran tốc độ 10-20ml/kg/giờ. 

- Chú ý: không dùng sinh tố K, Corticoid, vitamin C, dung dịch ưu trương., không truyền đạm sẽ làm tăng quá trình đông máu , đưa đến rối loạn đông máu.

- Đặc biệt nên dùng: Hoạt huyết CM3 ngay từ đầu  theo liều sau: 3 nang/lần 3 lần /ngày để đề phòng rối loạn đông máu. Khi đã có biếu hiện rối loạn đông máu phải tăng liều Hoạt huyết CM 3 lên 3-5 lần/ngày. Hoạt huyết CM3 có tác dụng ức chế hoạt hóa đông máu, phá các cục máu li ti ,chặn quá trình tiêu thụ các yếu tố đông máu, giải phóng các yếu tố đông máu và tiểu cầu nên sẽ cầm được chảy máu. Khi đã cầm được máu vẫn có thể dung duy trì ngày uống 3 lần , mỗi lần 3 viên cho đến khi hoàn toàn hồi phục.

- Trường hợp sốc quá nặng cần căn cứ vào xét nghiệm đông máu toàn bộ để quyết định truyền máu tươi và sử dụng Heparin.

                                                             TS. BS Trần Minh Vịnh.

Thông tin về Hoạt huyết CM3:


-          Xuất xứ: Hoạt huyết CM3 được phát huy hiệu quả đề tài và dự án cấp nhà nước do tiến sĩ Trần Minh Vịnh làm chủ nhiệm, là sản phẩm quen thuộc đối với nhiều bệnh nhân tai biến mạch máu não hoặc các bệnh về máu.
-          Cơ chế tác dụng: Tăng cường tuần hoàn máu não và ngoại vi, phòng ngừa và phá cục máu đông, hỗ trợ điều & phòng ngừa tai biến mạch máu não và các di chứng. Bổ máu.
-          Đối tượng sử dụng:
+ Người bị đau đầu, hoa mắt chóng mặt, ù tai, mất ngủ, giấc ngủ chập chờn, mệt mỏi, suy giảm trí nhớ.
+ Người bị tai biến mạch máu não, đau tức ngực, nhồi máu cơ tim
+ Người đau mỏi cổ - vai – gáy, tê bì đau nhức chân tay.